مقدمهای بر یائسگی
یائسگی فصل جدیدی در زندگی زنان است که متأسفانه از دیدگاه بسیاری از زنان فصل زوال، ازکارافتادگی، فراموشی و تنهایی نامیده میشود.
گرگرفتگی، تعریق شبانه، سردرد، تحریکپذیری و عصبی شدن، اختلال در حافظه، افسردگی، تپش قلب و بیماریهای قلبی عروقی، فشارخون، دیابت، خشکی پوست، دردهای مفاصل و عضلات، بدخوابی، خستگی، اضطراب و نگرانی ازجمله عواملی است که باعث ایجاد نگرش منفی در زنان شده است.
زنان بهمحض پیدایش نخستین آثار پساقاعدگی دستخوش این پندار مقرون بهواقع میشوند که کمکم شور زنانگی و قدرت عشق را از دست میدهند و ازنظر مناسبات جنسی بهصورت موجود بیتفاوتی درمیآیند. برخی از بانوان از این دوران چنان به وحشت میافتند که تعادل روحی خود را از دست داده و دچار افسردگی، اضطراب و اختلال در عملکرد اجتماعی میشوند.
وجود عوارض روانی پساقاعدگی یا منوپوز باعث به وجود آمدن این عقیده اشتباه شده است که این دوران یک وضع روحی است؛ اما این عقیده حقيقتاً اشتباه بوده و اصل پساقاعدگی کاملاً جسمانی میباشد و بایستی اطبا و عموم مردم به این حقیقت غیرقابلانکار توجه نمایند.
گاه طغیانهای روانی در دستهای از بانوان چنان اوج میگیرد که علاوه بر اختلالات روانی نظام بیولوژیکی آنها را نیز بـه هــم میریزد.
غالب پزشکان این تحول روانی را مفعول دوران یائسگی میدانند. در طی سالها مطالعه و تحقیق روشن شده است که یکی از عوامل مهم داوری نادرست زنان دربارهی سالهای پساقاعدگی نداشتن اطلاعات کافی از یکسو و نداشتن روش درست دیدن و درست اندیشیدن از دیگر سو میباشد.
بـه ایــن منظور ارائه اطلاعات و آموزشهای مفید در مورد تغییرات میانسالی و نحوهی برخورد با این تغییرات برای دستیابی به حداکثر سلامت جسمی روحی و تعادل فکری ضروری است. در حال حاضر باوجود اطلاعات فراوان و ارزنده، انسان دریافته که شیوه زندگی سالم حقیقتاً کلیدی طلایی برای موفقیت است و برخورداری از ورزش منظم و مداوم ضرورتی برای زندگی سالم به شمار میرود. مطالعه کتاب ورزش سالمندی در این رابطه توصیه میشود.
ورزش سالمندی-انتشارات نرسی
ثمرات مثبت ورزش و فعالیت بدنی منظم برای سالمندان در پژوهشهای مختلف و متعددی تائید شده است. برای کسب اطلاعات بیشتر میتوانید کتاب ورزش و بحران یائسگی از انتشارات نرسی را مطالعه نمایید.
ورزش و بحران یائسگی-انتشارات نرسی-انتشارات ورزشی
یائسگی چیست؟
یائسگی (menopause) عبارت است از قطع دائمی قاعدگی و بهطور شایع به دوران کلیماکتریک (climacteric) یعنی زمــان بـروز نشانگان تغییر غدد درونریز و تغییرات جسمی و روانی مخصوص جنس مؤنث گفته میشود.
پساقاعدگی یا منوپوز یکی از مراحل طبیعی زندگی زنان است و معمولاً در حدود سن ۴۸ تا ۵۱ سالگی و در برخی افراد تا ۵۵ سالگی آغاز میگردد. لغت menopause که در زبان فارسی، یائسگی معنی شده، واژهای بـا ريـشـه یونانی و مرکب از meno به معنی ماه و pause (به معنى قطـع شــدن) است و نشاندهنده توقف دائمی چرخهی ماهیانهی جنس مؤنث میباشد.
درواقع پساقاعدگی یا منوپوز هنگامی آغاز میشود که تخمدانها توانایی تولید ماهیانهی تخمک را از دست میدهند این فرآیند بیولوژیک با افت استرادیول و پروژسترون و افزایش هورمون محرک فولیکولی FSH مشخص میشود و همچنین بهعنوان یک مرحله از زندگی با تغییراتی نظیر به پایان رسیدن قدرت باروری زنان همراه میباشد.
مراحل یائسگی
یائسگی وقفهی پایدار در عادت ماهانه است. یکی از چیزهایی که تا تمام شود فرد نمیداند چه اتفاقی افتاده است. خانمها فقط بعد از یائسگی (یک سال پس از قطع عادت ماهانه) میفهمند که یائسه شدهاند.
بسیاری از علائم آزاردهنده مربوط به یائسگی درواقع قبل از یائسگی در مرحلهای موسوم به پیش از یائسگی شدیدتر است. در پیش از یائسگی زنان هم علائم آزاردهنده (گرگرفتگی، زودرنجی، تغییر خلق) را تجربه میکنند و هم عادت ماهانه میشوند.
مرحله پیش از یائسگی (پری منوپوز)
اصطلاح پیش از یائسگی به زمان قبل از قطع عادت ماهانه اطلاق میشود که برای بسیاری از زنان احساس آشنایی است علائم دوران بلوغ، گریههای ناگهانی و غیرقابلکنترل، تغییر خلق و مشکلات پوستی دوباره برمیگردد. این تغییر هورمونی ناشی از تغییراتی اسـت کـه در تخمدانها اتفاق میافتد و باعث میشود سطح استروژن پیش از یائسگی بهطور ناگهانی کاهش یابد.
گاهی برخی زنان دچار اختلال خواب، گرگرفتگی یا تپش قلب نمیشوند بلکه خلقشان تغییر میکند. زودرنجی از علائم پری منوپوز است. ممکن است پری منوپوز خانمی در مقایسه با دیگران طولانیتر یا کوتاهتر باشد.
میانگین مدت پری منوپوز (از شروع علائم تا یک سال بعد از آخرین عادت ماهانه) حدود چهار سال است. اما غیرطبیعی نیست که پری منوپوز یکی دو سال، یا ده سال یا بیشتر طول بکشد.
علائم یائسگی
بسیاری از علائم جسمی نتیجه مجموعهای از پیامدهای ناشی از افت ناگهانی سطح استرادیول (نوع فعال استروژن مادهی (خوب) است؛ که اتفاقی شایع، پیش از پساقاعدگی است این کاهش باعث واکنش زنجیرهای در بدن میشود کـه تحـت عنوان دلایل زیستشناختی علائم این دوران مطرح است.
کاهش سطح استروژن زنان در این دوران باعث ایجاد علائم جسمی و روحی- روانی میشود که بسیار ناراحتکننده هستند. گرگرفتگی و تعریق شبانه مشکلات قلبی عروقی ،فشارخون قند خون افزایش وزن پوکی استخوان و درد مفاصل اختلال در فعالیت جنسی، مشکلات مجاری ادرار، بیخوابی، اضطراب، افسردگی و اختلال در عملکرد اجتماعی ازجمله این علائم میباشند.
یائسگی زودرس
زنان همواره منتظرند که دیر یا زود، یائسه شوند؛ هر چه دیرتر، بهتر. اما ۲۵ درصد زنان یائسگی زودرس را بهواسطهی جراحی یا عوامل بهداشتی دیگر تجربه میکنند عوامل مهمی که در بروز یائسگی زودرس دخیل هستند عبارتاند از:
یائسگی ناشی از عمل جراحی
اکثر موارد پساقاعدگی ناشی از عمل جراحی در اثر اوفورکتومی (برداشتن تخمدانها) یا هیسترکتومی (برداشتن رحم) منجر به قطع تأمین خون به تخمدان میگردد. بعد از برداشتن تخمدان فرد بلافاصله یائسه میشود.
نارسایی زودرس تخمدان
نارسایی زودرس تخمدان (POF) ممکن است در هر سنی قبل از یائسگی طبیعی اتفاق بیفتد. یائسگی در ۲۰ سالگی یا حتی ۳۰ سالگی ویرانکننده است، خصوصاً به این دلیل که پساقاعدگی یا منوپوز به معنای پایان باروری میباشد.
گاهی دلیل این نوع یائسگی که یک درصد زنان را تحت تأثیر قرار میدهد نامعلوم است اما ممکن است ناشی از بیماریهای مختلفی ازجمله: اختلالات سیستم ایمنی، آنورکسی (بیاشتهایی عصبی) شدید، اختلالات ژنتیکی، سندرم رحم پلی کیستیک (PCOS)، سوءتغذیه، تومورهای غده هیپوفیز، فشار جسمانی مزمن و شدید که گاهی ورزشکاران حرفهای آن را تجربه میکنند، باشد.
ازآنجاییکه نارسایی زودرس تخمدان بسیار زودتر ازآنچه انتظار میرود اتفاق میافتد فرد حتی با مشاهده علائم پیش از یائسگی، گرگرفتگی و قطع عادات ماهانه، به فکر پساقاعدگی یا منوپوز نمیافتد. مشکل اینجاست که پزشک هم به یائسگی فکر نمیکند. این نارسایی بهندرت قابلبرگشت است .در مواردی تشخیص و درمان به هنگام مشکل اصلی تخمدان را نجات میدهد تا قطار یائسگی که پیش از برنامه از ایستگاه خارج شده بود از خط خارج شود.
سبک زندگی
مطالعات متعدد نشان میدهد که شیوهی زندگی در شروع پساقاعدگی مؤثر است. بر اساس تحقیقات انجام شده زنان اروپایی و آسیایی به دلیل داشتن عادات زندگی سالمتر نسبت به خانمهای آمریکایی در سنین بالاتر یائسه میشوند. همچنین عوارض این دوران در زنانی که ازلحاظ اقتصادی و مالی در وضعیت خوبی به سر میبرند و یا دارای تحصیلات بالایی هستند کمتر است.
دخانیات
نتایج بهدستآمده از دو مطالعه گسترده مستقل از هم در کشورهای مختلف حاکی از آن است که عموماً سیگاریها زودتر یائسه میشوند. برای این یافتهها دو توضیح احتمالی وجود دارد اول اینکه نیکوتین با تأثیر بر سیستم اعصاب مرکزی موجب کاهش ترشح هورمونها میشود. و ثانیاً، نیکوتین آنزیمهای کبدی را فعال نموده و متابولیسم هورمونهای جنسی را تغییر میدهد.
وزن کم و سوءتغذیه
زنانی که برای مدت طولانی دچار سوءتغذیه میباشند سالها زودتر از حالت طبیعی یائسه میشوند. بر اساس مطالعهی گسترده در گینهنو خانمهای دچار فقر تغذیهای در حدود سن ۴۳ سالگی، اما آنهایی که تغذیهی کاملتر و کافیتری داشتند در سن ۴۷ سالگی یائسه شدند.
همچنین اگر وزن بدن خانمی بهطور غیرمعمول پایین باشد کار تخمدانها متوقفشده و باعث پساقاعدگی یا منوپوز پیش از موقع میشود و ممکن است در دهه سوم و یا حتی دوم زندگی قدرت تولیدمثل و زایایی خود را از دست بدهد.
توصیههای مفید برای دوران یائسگی
- زمانی را به آرام ساختن خود اختصاص دهید.
- به تمرین تفکر مثبت بپردازید.
- بهاندازه کلفی بخوابید.
- ازلحاظ جسمی فعال بمانید.
- خوب غذا بخورید.
- خندیدن را فراموش نکنید.
- یک برنامه روزانه تنظیم کنید.
- از طب سوزنی استفاده کنید.
- تنفس صحیح را بیاموزید.
- با روانشناس مشاوره کنید.