پوکی استخوان

پوکی استخوان یک بیماری است که با علائمی چون ضعف ساختار استخوان و همچنین افت جرم استخوانی همراه است. این علائم با گذشت زمان توسعه یافته و منجر به افزایش خطر شکستگی می‌گردد. پوکی استخوان با نام‌هایی چون بیماری استخوان متخلخل، استخوان ترد و شکننده و بیماری خاموش نیز شناخته می‌شود.

اگر خود و یا افرادی از آشنایانتان به این بیماری مبتلا بوده و یا در خطر ابتلا به آن قرار دارید و به دنبال روشی برای مقابله با این بیماری هستید این مقاله را دنبال کنید. هدف این مقاله، افزایش سطح آگاهی شما در مورد شیوع، نحوه تاثیر بیماری و به ویژه رفع ابهام هرگونه برداشت نادرست از این بیماری است.

این بیماری خاموش یک بیماری غیر معمول نیست. این بیماری برای حدود ۵۵ درصد از آمریکایی‌های بالای ۵۰ سال یک واقعیت یا یک تهدید جدی به حساب می‌آید. مؤسسه ملی پوکی استخوان در سال ۲۰۰۴ اعلام کرد نزدیک به ۱۰ میلیون زن و مرد آمریکایی در حال حاضر مبتلا به این بیماری بوده و حدود ۳۴ میلیون نفر هم به علت داشتن توده استخوانی پایین استئوپنیا در خطر ابتلا به آن قرار دارند.

حدود یک دوم زنان و یک چهارم مردان بالای ۵۰ سال در طول زندگی خود شکستگی ناشی از پوکی استخوان را تجربه خواهند کرد، به طوری که خطر شکستگی لگن در زنان با مجموع خطرات ابتلا به سرطان سینه، رحم و تخمدان برابر است. تصور می‌شود با افزایش جمعیت و سن افراد، تعداد مبتلایان به پوکی استخوان نیز افزایش می‌یابد.

بنابراین تنها شما نیستید که از توده استخوانی پایین استئوپنیا رنج می‌برید و یا به بیماری پوکی استخوان مبتلا هستید. با افزایش جمعیت مبتلا تحقیقات گسترده‌ای در جهت پیشگیری و درمان این بیماری در طول ۲۰ سال گذشته صورت گرفته است.

خطر ابتلا به بیماری پوکی استخوان در هر سنی وجود دارد

از آنجا که این بیماری در طول دوره زندگی پیشرفت کرده و با افزایش سن، توده استخوانی نیز کاهش می‌یابد، لذا این بیماری در دوره کهنسالی بیشتر شایع است. اندک زمانی بعد از دوره یائسگی سرعت کاهش توده استخوانی بیشتر می‌شود که در برخی زنان منجر به افت چشمگیر توده استخوانی در سن ۶۰ سالگی می‌گردد.

به علت عدم وجود یائسگی در مردان این بیماری در آنها در سنین بالاتری رخ می‌دهد. (معمولاً بین ۷۰ تا ۸۰ سالگی)

البته برخی شرایط خاص و همچنین برخی داروها خطر ابتلا به این بیماری در سنین پایین را افزایش می‌دهند. در برخی افراد به دلایل ژنتیکی این احتمال وجود دارد که این عارضه در هر سنی اتفاق بیفتد. در چنین افرادی وجود یا بروز عوامل خطرزا که موجب تسریع یا تشدید افت توده استخوانی گردد، بروز زودهنگام این بیماری را به دنبال خواهد داشت.

شرایطی که منجر به کاهش زود هنگام توده استخوانی می‌گردند در جدول زیر ارائه شده است.

مردان نیز به بیماری پوکی استخوان مبتلا می‌شوند

پوکی استخوان زمانی به عنوان بیماری ویژه زنان محسوب می‌شد؛ ولی امروزه ثابت شده است که در مردان نیز پیش می‌آید. امروزه به دلیل افزایش طول عمر و پیشرفت در ارزیابی سلامت استخوانی، شمار مردان مبتلا به این بیماری و یا در خطر ابتلا به آن نیز رو به افزایش است؛ به طوری که حدود یک پنجم مردان به این بیماری مبتلا هستند و حدود یک سوم از آن‌ها از تراکم کم استخوانی رنج می‌برند.

تقریباً ۲۵ درصد مردان بالای ۵۰ سال درگیر یک شکستگی مرتبط با پوکی استخوان بوده‌اند. البته کماکان احتمال بروز این بیماری در زنان نسبت به مردان بیشتر است و در زنان در سنین پایین‌تری شروع می‌شود. اغلب عوامل خطرزای این بیماری در مردان و زنان یکسان هستند.

بیماری پوکی استخوان تبعیض قائل نمی شود

اگر چه قفقازی‌ها و آسیایی‌ها نسبت به سایر گروه‌های نژادی از میزان پوکی استخوان بیشتری برخوردارند، با این حال افراد مختلف از هر گروه و نژادی در خطر ابتلا  به این بیماری قرار دارند. حدود ۱۰درصد زنان کشورهای آمریکای لاتین دچار پوکی استخوان و ۴۹ درصد دیگر نیز به علت کاهش توده استخوانی در معرض ابتلا هستند.( مؤسسه ملی پوکی استخوان ۲۰۰۴)

حدود یک بیستم زنان آفریقایی – آمریکایی از این بیماری رنج می‌برند و ۳۵ درصد نیز در خطر ابتلا قرار دارند. تأثیر تفاوت‌های نژادی در سلامت استخوان‌ها بیشتر به تفاوت‌های وراثتی در توده استخوان‌ها نسبت داده می‌شود. به طور مثال نژاد آمریکایی – آفریقایی با داشتن استخوان‌های قوی‌تر در برابر کاهش توده استخوانی ناشی از افزایش سن و یائسگی مقاوم‌تر هستند.

صرف نظر از عامل نژادی سایر عوامل خطرزای بروز بیماری پوکی استخوان و کاهش توده استخوانی در افراد مختلف یکسان است. با وجود تحقیقات محدود در این زمینه تأثیر روش‌های مختلف پیشگیری و درمانی پوکی استخوان در جبران افت توده استخوانی در نژادها و اقوام مختلف یکسان گزارش شده است.

پوکی استخوان دلایل مختلفی دارد

پوکی استخوان اغلب ناشی از ترکیبی از عوامل مختلف است و به‌ندرت یک عامل به تنهایی در بروز این بیماری نقش دارد. وجود چند عامل خطرزا به صورت ترکیبی نشانه افزایش خطر بروز این بیماری است. به طور مثال یک زن ۶۵ ساله نسبت به یک مرد همسن خود در خطر بیشتری قرار دارد؛ زیرا عوامل خطرزای این بیماری در زن دو برابر است.

زنان معمولاً به دلیل ساختار اسکلتی کوچکتر و همچنین کاهش تراکم استخوانی در دوران یائسگی، نسبت به مردان در خطر بیشتری قرار دارند.

به دلیل تأثیر عوامل مختلف در این بیماری، شناخت تعداد و نوع آن‌ها همچنین شناخت عوامل خطرزایی که منجر به زمین خوردن و شکستگی می‌شود از اهمیت بالایی برخوردار است. تعیین عوامل خطرزا به عنوان بخشی از تشخیص بیماری به حساب می‌آید. این اطلاعات در تصمیم گیری‌های درمانی بعدی مفید خواهد بود.

از آنجایی که انجام فعالیت بدنی به عنوان عاملی در جهت پیشگیری و کاهش سرعت تحلیل توده استخوانی و خطر سقوط به حساب می‌آید؛ از این رو برنامه تمرینی ارائه شده در کتاب طراحی تمرینات ورزشی برای پوکی استخوان به عنوان بخشی از یک برنامه هدفمند در جهت حفظ سلامت استخوان‌ها مورد توجه قرار گرفته است.

پوکی استخوان ممکن است بدون درد پیشرفت کند

از پوکی استخوان به عنوان بیماری خاموش نام برده می‌شود؛ زیرا کاهش تدریجی تراکم استخوانی نشانه و علامت قابل تشخیصی چون درد را ندارد. در حقیقت اگر شخص هرگز دچار شکستگی نشود ممکن است بدون این که حتی از بیماری خود خبر داشته باشد تمام عمر خود را با آن زندگی کند.

با این حال شکستگی‌های ناشی از این بیماری اغلب با درد قابل توجهی همراه هستند. اگر شخصی در نزدیکی یک مفصل و یا در اندام خود احساس درد بدون علائم شکستگی داشته باشد احتمالاً منشأ این درد عضلات یا بافت همبند (رباط‌ها و زردپی‌ها) مرتبط است.

پس این واقعیت که کاهش تراکم استخوانی می‌تواند بدون هر گونه علامت و نشانه‌ای همراه باشد تاکیدی بر اهمیت آگاهی از عوامل خطرزای این بیماری و ارزیابی به موقع سلامت استخوان‌ها خواهد بود.

با پوکی استخوان می‌توان زندگی کرد

لزوماً همه افراد مبتلا به پوکی استخوان دچار شکستگی می‌شوند. شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان آن دسته شکستگی‌هایی هستند که استخوان‌ها قادر به تحمل وزن نبوده و به سادگی در هم می‌ریزند.

این شکستگی‌ها نسبتاً نادر بوده و به احتمال زیاد برخی نیروهای کوچک ناشی از فشار به طور مثال سقوط حرکت چرخشی ناگهانی، عطسه و سرفه شدید، برداشتن نامناسب اجسام موجب شکستگی استخوان‌های ضعیف می‌گردند.

با انجام درمان مناسب و رعایت موارد احتیاطی می‌توان بدون بروز شکستگی، تمام عمر را با پوکی استخوان زندگی کرد. پوکی استخوان قابل درمان است.

هر چند هیچ روشی برای درمان کامل این بیماری خاموش وجود ندارد با این حال داروهای مختلفی با اهداف افزایش یا حفظ تراکم استخوانی و کاهش خطر شکستگی در بازار موجود است. تغذیه مناسب و انجام تمرینات هدفمند ورزشی به عنوان مهم‌ترین مکمل برای روش دارو درمانی محسوب می‌شود.

شکستگی های ناشی از پوکی استخوان قابل پیشگیری هستند

همان‌طوری که قبلاً گفته شد به هنگام بروز و یا پیشرفت بیماری شکستگی‌های مربوط به این بیماری اجتناب‌ناپذیر هستند. هر چند برخی شکستگی‌ها به سادگی قابل پیشگیری هستند. مثل شکستگی استخوان بازو پس از لغزیدن روی سطح یخی.

ولی می‌توان از برخی راه‌کارها در جهت کاهش احتمال بروز شکستگی استخوان‌ها استفاده کرد. رعایت برخی دستورالعمل‌های پزشکی و داروهای خاص، میزان مناسب کلسیم و ویتامین (D) می‌توانند ضمن افزایش توده استخوانی سبب کاهش احتمالی شکستگی‌ها گردند.

همچنین تغییر شرایط محیط زندگی به گونه‌ای که حتی‌الامکان ایمن باشد از عوامل مؤثر در کاهش خطر سقوط است. هرچند تأثیر تمرینات ورزشی در کاهش میزان شکستگی‌ها از نظر بالینی مورد آزمایش قـرار نگرفته‌اند ولی ثابت شده است که انجام تمرینات ورزشی موجب افزایش توده استخوان شده و سرعت تحلیل تراکم استخوان‌ها را کاهش می‌دهد.

پوکی استخوان در ویکی پدیا